Het leven is geen romcom waarin iedereen uiteindelijk eindigt aan een feestelijk kerstdiner vol kaarsen en gezelligheid. Hoe vind je wel die kerstsfeer die bij jou past, ook al heb je misschien geen uitgebreide kennissenkring?
Waarschijnlijk worstelen veel mensen op de een of andere manier met de feestdagen, zegt gz-psycholoog Ruth de Heer tegen NU.nl. “Voor de een is dat eenzaamheid, een gevoel van schaamte om geen overvloed aan gezellige warme momenten te beleven.”
“Een ander maakt zich zorgen of-ie het allemaal wel goed doet. Of er genoeg warme herinneringen worden gemaakt voor de kinderen. Of er wel echte verbinding komt tijdens Kerst. We hebben een maatschappelijke norm met ontzettend veel verwachtingen rond de feestdagen – veel gezelligheid, sfeer, eten, liefde, geluk – en daarvan afwijken vinden we schaamtevol.”
Maar is Kerst niet ook een beetje hangen, uitbuiken en je vervelen in je joggingbroek? “Als je worstelt met vergelijkingsdruk, waarbij het lijkt alsof de hele wereld de tijd van z’n leven heeft, is mijn advies om het allemaal kleiner te houden”, zegt De Heer.
“Steek kaarsjes aan en spreek een wens uit. Ga één keer gourmetten met vrienden of familie en laat dat alles zijn wat je doet met Kerst. Een sprankelend diner met twintig man, allemaal happy families en sterretjes die urenlang schitteren, is echt niet de realiteit, al zullen sociale media je iets anders laten zien.”
Verzet je niet tegen de emotie
Wie zich schaamt, heeft baat bij normaliseren, zegt de psycholoog. “Erken je gevoel van teleurstelling: ik heb geen spannende plannen, dat vind ik jammer. Wanneer je het er laat zijn in plaats van dat je je ertegen verzet, kan de emotie verzachten en lichter aanvoelen. Het is toch geen competitie wie de spectaculairste Kerst heeft?”
Het kleiner maken en normaliseren dat je geen glamoureuze plannen hebt, is misschien makkelijker dan het klinkt, zegt De Heer. We weten ook dat de feestdagen extra moeilijk en beladen zijn in het geval van bijvoorbeeld rouw.
Bijna iedereen heeft op een bepaald moment in zijn leven last van gevoelens van eenzaamheid, zegt filosoof en sociaal wetenschapper Anja Machielse. Meestal zijn die van korte duur. “Die gevoelens kunnen opspelen als je relatie bijvoorbeeld net uit is, als je bent verhuisd, als je een nieuwe baan hebt of als je gaat beginnen aan een nieuwe studie waar je nog niemand kent. Soms verdwijnen die gevoelens niet.”
Hulp zoeken bij een eenzaam brein
Het moet duidelijker worden dat eenzaamheid iedereen kan overkomen, vindt de filosoof. Dat zal uiteindelijk tot gevolg hebben dat het niet langer een ongepast onderwerp is om tijdens een kerstborrel eens op te gooien. Heb je eenmaal aan jezelf toegegeven weleens dergelijke gevoelens te ervaren, besef dan ook dat het gaat om een probleem dat niet meteen op te lossen is. Als je er op eigen kracht niet uitkomt, zoek dan hulp. Blijf er niet te lang mee rondlopen en blijf de weinige contacten die je nog wel hebt onderhouden.”
Ymke van den Dobbelsteen is zo’n deskundige die hulp kan bieden. Zij helpt met haar praktijk De Bloeiende Vlinder eenzame mensen op weg. De koffieochtendjes, kerstborrels en andere goedbedoelde initiatieven voor eenzame mensen helpen eigenlijk niet zo, zegt zij.
Echte eenzaamheid die al lang duurt verandert je hersenstructuur, legt ze uit. Het maakt mensen star, achterdochtig, wantrouwend, verkrampt of zelfs vijandig. “Zet deze mensen samen in een ruimte en ze zullen ook zo op elkaar reageren.” Verbinding kan ontstaan als je je gedachten kunt delen met anderen, samen leuke dingen kan doen. “Gewoon maar in een kamer zitten met anderen, is schieten met hagel.”
Even wandelen en een kaarsje aan
Eenzaamheid is een emotie, zegt ze. Het is een signaal van je lijf dat er een tekort is. Je moet in actie komen, zoals je in actie komt bij honger of dorst. En juist dat is hartstikke moeilijk.
De decemberperiode is zo’n tijd waarin je je eigen eenzaamheid misschien beter herkent, net zoals de zomer dat kan zijn, legt Van den Dobbelsteen uit. Iedereen is op vakantie of heeft geweldige plannen, maar jij mist die sociale verbondenheid en je doet ook niet iets wat je wel leuk vindt.
“Het is niet leuk, maar eenzaamheid bij jezelf kunnen herkennen is wel de eerste stap. Wen aan het idee dat jij iemand bent die zich eenzaam voelt. Zoek informatie over het onderwerp. Het stigma erop is zo groot, dat dat al heel moeilijk is. Een volgende moedige stap is hulp zoeken.”
Probeer niet te doen alsof je heel druk bent, maar erken tegenover jezelf – en als je durft ook tegenover anderen – dat dit akelig is, zegt De Heer. “Doe dan aan goede zelfzorg. Een tip kan ook zijn: bereid een antwoord voor. Als een collega vraagt wat jij allemaal gaat doen met de feestdagen, dan hoef je niet ter plekke een smoes te verzinnen waar je je misschien helemaal niet goed bij voelt.”
Een antwoord kan zijn: ik ga even een winterwandeling maken met een goede vriend, kaarsjes aansteken en een film kijken. “Het zijn maar zelfbedachte kerstdagen. Morgen is er weer een dag.”
Lees het hele artikel hier: Zie je nu al op tegen Kerst? Zo ga je om met torenhoge verwachtingen | Slimmer leven | NU.nl
