De afgelopen week sloegen vmbo- en praktijkscholen alarm: leraren vallen om door de structurele werkdruk. Het is een herkenbaar geluid. In bijna elke onderwijsorganisatie hoor je dezelfde verhalen: volle roosters, grote klassen, hoge verwachtingen en een sector die draait op bevlogen mensen die vaak nét iets te ver over hun eigen grenzen gaan.
Toch gaat het gesprek nog te vaak over verzuimcijfers, kosten en protocollen. Terwijl de echte vraag veel fundamenteler is: hoe zorgen we dat mensen gezond, veerkrachtig en met plezier kunnen blijven werken?
Dat is precies de vraag die we tijdens onze Ronde Tafel met verschillende onderwijsorganisaties onder handen hebben genomen. Want als de druk zo hoog oploopt dat leraren massaal uitvallen, is het tijd om niet langer te kijken naar verzuim als een individueel probleem, maar als een signaal dat het systeem anders moet worden ingericht.
Van verzuim naar vitaliteit
Wat deze bijeenkomst vooral duidelijk maakte, is dat we anders moeten kijken naar verzuim. De visie van Jos van Dijk, Directeur HR bij PricoH, was daarin glashelder: ‘Zolang organisaties voortdurend bezig zijn met het zichtbaar maken van kwaliteit, verliezen ze uit het oog dat kwaliteit vooral om het niet-zichtbare gaat. Dan blijven leraren zich miskend voelen, doen ze werk dat niet als betekenisvol wordt ervaren en loopt het verzuim vanzelf op.’ Verzuim is een gevolg, geen oorzaak. Zolang organisaties blijven sturen op cijfers, formuleren en protocollen, verandert er weinig.
Zoals Carola Uithol, Hoofd P&O bij Stichting Scala & Coenecoop College, hier treffend aan toevoegde: ‘Het is belangrijk om je mensen echt te zien en ze te kennen, weet wat er speelt. Aandacht geven vóórdat er iets misgaat.’ Dus niet wachten tot iemand uitvalt, maar structureel aandacht geven aan alle medewerkers.
Beide pleitten voor een aanpak gebaseerd op de positieve arbeidspsychologie. Binnen deze visie wordt vitaliteit niet weggezet als luxe, maar als basisvoorwaarde om het werk vol te houden. Dat vraagt om een cultuur waarin welzijn geen project is, maar een vanzelfsprekend onderdeel van goed werkgeverschap.
De grootste uitdaging: hoge verantwoordelijkheid, weinig regelruimte
Het nieuws bevestigt wat we tijdens de Ronde Tafel hoorden: leraren ervaren weinig regelruimte, maar dragen wél veel verantwoordelijkheid. We willen eigenaarschap stimuleren, maar de bestaande kaders maken dat ingewikkeld. Zeker in een tijd waarin werkdruk steeds vaker en langer piekt.
Het risico is duidelijk: de bevlogenheid die het onderwijs zo sterk maakt, kan omslaan in overbelasting. Dat zijn geen individuele problemen, maar systeemuitdagingen. Daarom werkt een traditionele verzuimaanpak niet meer.
Frequent verzuim is dan ook geen “lastig gedrag”, maar een signaal. Een waarschuwing dat iemand structureel overbelast is. Dat vraagt niet om strengere regels, maar om betere gesprekken. Niet om controle, maar om nieuwsgierigheid. Wanneer medewerkers de ruimte krijgen om te vertellen wat er écht speelt, ontstaat begrip, regie en perspectief.
Leiderschap als sleutel
De uitdagingen in het onderwijs zijn complex, maar één inzicht was tijdens de Ronde Tafel onmiskenbaar: leiderschap maakt het verschil. Onderwijsorganisaties zitten vol bevlogen professionals, maar die bevlogenheid kent een keerzijde. Teams zijn groot, de regelruimte is beperkt en leidinggevenden worden vaak opgeslokt door operationele druk. Daardoor komt echte aandacht in het gedrang, terwijl juist die aandacht cruciaal is om verzuim te voorkomen.
De beweging die veel organisaties willen maken, vraagt om:
- coachend en ontwikkelgericht leiderschap
- gedeelde verantwoordelijkheid tussen medewerker en leidinggevende
- ruimte om talenten te benutten
- professionalisering van teams én leidinggevenden
- een cultuur waarin eigenaarschap in alle lagen wordt gedragen en waarin de kaders dat ook mogelijk maken
De echte winst: een gezonde organisatiecultuur
Hoewel het lastig is om direct te bewijzen dat vitaliteitsprogramma’s verzuimcijfers verlagen, zien organisaties wel degelijk een dalende lijn. Maar de grootste winst zit niet in de cijfers. Die zit in medewerkers die zich gezien voelen, leidinggevenden die beter kunnen signaleren en teams die meer eigenaarschap pakken. Kortom, een cultuur waarin welzijn normaal is.
Veel onderwijsorganisaties willen deze beweging maken, maar weten niet altijd waar te beginnen. Dat is logisch: cultuurverandering is complex. Het vraagt visie, vaardigheden en een aanpak die past bij de dynamiek van het onderwijs.
Daarom helpen wij organisaties bij:
- het ontwikkelen van een visie op positieve arbeidspsychologie
- het versterken van vitaliteit en veerkracht in teams
- het trainen van leidinggevenden in coachend en signalerend leiderschap
- het bieden van laagdrempelige ondersteuning via ons digitale platform
- het normaliseren van preventieve aandacht voor medewerkers
Niet als “extra dienst”, maar als onderdeel van een duurzame strategie. En dat is precies wat het onderwijs nu nodig heeft.
Tot slot: begin vandaag al!
Het nieuws én de inzichten uit de Ronde Tafel laten zien dat de urgentie hoog is. Als we willen dat leraren overeind blijven, moeten we stoppen met brandjes blussen en beginnen met bouwen aan een gezonde, veerkrachtige organisatiecultuur.
Dank aan alle deelnemers voor jullie openheid, betrokkenheid en visie. Jullie hebben laten zien dat mentale gezondheid in het onderwijs geen abstract thema hoeft te zijn, maar een werkbare realiteit.
Begin daarom vandaag al met het versterken van vitaliteit, veerkracht en duurzame inzetbaarheid. Wil je met ons in gesprek over mentale veerkracht op de werkvloer en het voorkomen van mentaal verzuim? Neem dan contact met ons op door een mailtje te sturen naar floor@thementalmove.nl
